Giuseppe Verdi, leidraad van de Risorgimento

Traviata… Aida … Rigoletto … Nabucco … Otello … woorden die doen dromen … natuurlijk:  Verdi.  Pure grootsheid. Politiek stond hij op de achtergrond, eigenlijk heeft hij nooit actief aan politiek gedaan en voor zover geweten heeft hij nooit een geweer in zijn handen gehad, maar zijn schaduw hangt over de hele periode van de Risorgimento.  

Garibaldi,  Vittorio Emanuele II,  Cavour,  Mazzini, ja, maar als wij een naam aan deze rij kunnen toevoegen, dat kan en moet het de naam van Giuseppe Verdi zijn.  Hij hoort er gewoon bij.

Hij werd te Busseto, prov. Parma, in 1813 geboren, in een gezin van straatarme Emiliaanse boeren, toen Napoleon nog alive and kicking was. Hij stierf te Milaan in 1901, schatrijk, reeds in de eeuw waarin u en ik geboren werden. Zijn boeiend leven vertellen is onbegonnen werk. In het begin van de jaren ’70 van verleden eeuw maakte de RAI er een feuilleton over, in 8 afleveringen. Een van de grootste meesterwerken van de RAI ooit. De BRT zond het ook uit. Ik vergeet het nooit: het was telkens op zondagavond en ’s anderdaags stonden al mijn  collega’s rondom mij om commentaar te leveren, vragen te stellen, vol met belangstelling …  vergeten waren den Antwaarp en den Beerschot! 

Zijn carrière begint met een ongelooflijke nonsens: hij werd niet toegelaten tot  het Conservatorium van Milaan want … 2 jaar té oud en … vreemdeling, zijnde burger van het Groothertogdom Parma en Piacenza ! Nu draagt dat Conservatorium zijn naam !!! Maar muziek spelen en maken kon hij en hij heeft het dubbel en dik bewezen, ondanks zijn eigen woorden “In vergelijking met Wagner ben ik maar een bescheiden vioolspeler”. 

Hij trouwde jong met de dochter van zijn muziekleraar, verhuisde naar Milaan, toen onder Oostenrijk, kreeg 2 kinderen en op een jaar tijd verloor hij ze allebei aan TBC. De wanhoop nabij en na 2 floppen, liet hij zich overtuigen een opera te componeren: “Nabucodonosor”, gewoonlijk bekend als Nabucco, een verhaal in de oudheid van het Middenoosten met de ballingschap van het Joodse volk in Assirië op de achtergrond.  Zo werd het koor der koren geboren: “Va’ pensiero su l’ali dorate”  en enkele regels verder  kwam de vonk van de volksopstand: “O mia patria sì bella e perduta”. Het  was aan de keizerlijke censuur ontsnapt ! Het ging immers over de Joden, maar dat klaaglied, die noodkreet werd door de Italianen onmiddellijk overgenomen.  Met dat gezang gingen ze de Oostenrijkers te lijf. 

Merkwaardig toeval, teken van het lot misschien: de initialen van V.E.R.D.I. maken een acroniem: Vittorio Emanuele re d’Italia. Viva Verdi op de muren schrijven stond dus gelijk aan Leve Victor Emmanuel Koning van Italië. En de Oostenrijkse politie maar kuisen !

De keizerlijke censuur werd nog scherper, toch slaagde hij erin andere koren en aria’s dubbele betekenissen te geven, die aan de censuur maar niet aan de patriotten ontsnapten. Zo is het koor “O Signor che dal tetto natìo” in “I Lombardi alla Prima Crociata”, zo is de uit Ernani “Si ridesti il leon di Castiglia” plus enkele regels verder “siamo tutti una sola famiglia” maar de Italianen zagen erin de metafoor van de leeuw (van Sint Marcus), symbool van Venetië … en ook van andere landen, nietwaar, lieve lezers ? ;-)

In Rigoletto zingt de beroemdste bultenaar van Italië op Andreotti na: “Cortigiani vil razza dannata” = Hovenaren laf verdoemd ras, een duidelijke steek naar degenen die voor het Keizerrijk bleven sympathiseren en spioneren.  Later in  1869, in Aida, na prachtige woorden over vaderlandsliefde, spreekt hij de hogepriesters zo aan: “Noodlottige, genadeloze ministers van de dood … witte larven … schandelijke bloeddorstige tijgers … jullie beledigen de aarde en de goden … jullie straffen de onschuldigen … goddeloze bende … banvloek … De wraak van de hemel zal op jullie dalen !” Nooit had iemand tevoren zo een taal tegen priesters gebruikt. Nooit was Italië zo rabiaat anticlericaal geweest als in die jaren, toen Latium met Rome nog aan het pas uitgeroepen koninkrijk ontbrak.  Nooit had Rome een feller conservatief en reactionair paus zoals Pius IX gekend. Een jaar later, op 20 september 1870, vielen de troepen van Vittorio Emanuele II Rome binnen.  Die paus, nadat zijn politie veel patriotten op zijn geweten had, vond niets beters te doen dan een heel bataljon Bersaglieri te excommuniceren. 

Vittorio Emanuele II benoemde Verdi als levenslange senator van het Koninkrijk.  Verdi was dankbaar maar verscheen nooit in het Parlement.  Met moeite liet hij zich nog overtuigen zijn laatste 2 opera’s te componeren, Otello en Falstaff, in zijn landhuis in de Po-vlakte ergens tussen Parma en Piacenza.  Dat huis, Villa Verdi gelegen in Sant’Agata (Villanova sull’Arda), is nu een museum. 

Hij stierf op 27 januari 1901. De Milanezen hadden voor zijn venster stro op de weg gestrooid om de rust van zijn laatste levensdagen niet met het geluid van de wielen van de koetsen te storen. Zijn fortuin ging naar een stichting die een beroemd rusthuis voor muziekartiesten liet bouwen en onderhoudt. Hij ligt daar begraven samen met zijn tweede echtgenote, de zangeres Giuseppina Strepponi.

Precies 100 jaar later, ook op 27 januari, stierf de laatste koningin van Italië, de Belgische prinses Marie-José. Ander merkwaardig toeval. Ik moet glimlachen  bij de gedachte dat ze nu samen op een groen-wit-rood wolkje in de hemel van de grote Italianen zitten. 

Achille Ziccardi